di tích danh thắng

Đền Quán Thánh- Trấn Bắc thành Thăng Long
Ngày đăng 07/10/2020 | 18:47

Đền Quán Thánh là một trong Thăng Long tứ trấn bên cạnh Đền Bạch Mã, Đền Voi Phục và Đình Kim Liên. Đền đư¬ợc lập từ khi Lý Thái Tổ dời đô về Thăng Long (1010). Vua cho rư¬ớc bài vị của thần về ở phía Tây Bắc thành, gọi là Huyền Thiên Trấn Vũ đại đế quán. Quán là nơi thờ tự của đạo Giáo, dân chúng quen gọi là đền Trấn Vũ hoặc đền Quán Thánh. Đền hiện ở ngã tư¬ đ¬ường Thanh Niên và đư¬ờng Quán Thánh, đời Lê thuộc đất ph¬ường Thụy Chương, huyện Vĩnh Thuận, phía Nam Hồ Tây.

Sự tích đền cho biết: Huyền Thiên Trấn Vũ là thần cai quản ph­ương Bắc, đã nhiều lần sang giúp n­ước Việt đánh đuổi ngoại xâm: Lần thứ nhất, vào đời Hùng Vư­ơng thứ VI đánh giặc từ vùng biển tràn vào, lần thứ hai, vào đời Hùng V­ương thứ VII đánh giặc Thạch Linh... Chuyện Huyền Thiên Trấn Vũ còn thêm chi tiết giúp dân trừ tà ma, yêu quái phá hoại đời sống yên lành vùng xung quanh thành Thăng Long: trừ rùa thành tinh (đời Hùng Vư­ơng 14), trừ cáo chín đuôi ở Tây Hồ, giúp An D­ơng V­ương trừ tinh gà trắng xây thành Cổ Loa, diệt Hồ ly tinh trên sông Hồng đời Lý Thánh Tông... Đến thời nhà Lê, các vua cũng thư­ờng đến đây để cầu m­a mỗi khi có hạn hán, những lời khấn thần còn ghi trong "Thiên Nam Dư­ hạ tập". Ngôi đền hiện nay đã đư­ợc sửa chữa nhiều lần. Năm Đinh Tỵ niên hiệu Vĩnh Trị II (1677), đời Lê Hy Tông, chúa Trịnh Tạc sai đình thần là Nguyễn Đình Luân trùng tu.

Mặc dù đã bị thu hẹp khá nhiều so với trước đây nhưng Quán Thánh hiện nay vẫn là một di tích có quy mô kiến trúc nguy nga, đồ sộ, một danh tích có một ý nghĩa đặc biệt trong vành đai lịch sử quanh hồ Tây, như: Chùa Kim Liên, chùa Trấn Quốc, đình Yên Phụ, đình chùa Quảng Bá, phủ Tây Hồ...Quán Thánh đẹp ở nhiều mặt. Tại đây cảnh quan môi trường, nội dung thờ tự và hình thức kiến trúc đã hoà quyện vào nhau, tôn đẩy lẫn nhau làm nên giá trị đích thực của di tích. Với một quy mô bề thế, bảo lưu được những nét đẹp truyền thống trong nghệ thuật xây dựng đình, đền của người Việt Nam, ngay từ cái nhìn đầu tiên, nghi môn tứ trụ (nghi môn ngoại) cao to cùng gác chuông (nghi môn nội) nơi có treo quả chuông đời Lê Hy Tông (1677) và quả chuông đời Quang Tự nhà Thanh – Trung Hoa (1888) đã cho ta cảm nhận về một công trình kiến trúc đồ sộ, quanh năm đón gió hồ Tây, đưa ta về với cái tĩnh lặng của một vùng trời nước mênh mông trong một không gian đô thị sôi động.

Nói đến đền Quán Thánh là người ta nghĩ ngay đến tượng Huyền Thiên Trấn Vũ – vị thần trấn giữ sự bình yên cho kinh thành ở phía Bắc theo quan niệm của người xưa. Tượng Huyền Thiên Trấn Vũ là pho tượng đồng lớn vào bậc nhất ở miền Bắc do các nghệ nhân Ngũ Xã đúc vào năm 1677. Tượng cao 3,72m, nặng 4 tấn, ngồi oai nghiêm trong tư thế nhìn thẳng, đầu để trần, tóc xoã ra đằng sau. Tượng mặc áo đạo sĩ màu đen, đi chân không, ngón trỏ tay trái đưa lên trước ngực để bắt quyết, tay phải chống gươm lên lưng rùa, thân gươm có rắn quấn. Từ hơn 300 năm nay, pho tượng vẫn là một kiệt tác rực rỡ của nghệ thuật đúc đồng Việt Nam ở thế kỷ XVII, thu hút được sự chiêm ngưỡng, thờ phụng của đông đảo các tầng lớp nhân dân và du khách thập phương. Với ý nghĩa lịch sử cùng kiến trúc độc đáo của tượng Huyền Thiên Trấn Vũ, ngày 22/12/2016, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 2496/QĐ-TTg về việc công nhận pho tượng Huyền Thiên Trấn Vũ, đền Quán Thánh quận Ba Đình là bảo vật quốc gia. Một pho tượng khác cũng không kém phần đặc biệt. Đó là tượng cụ Trùm Trọng – người nghệ nhân đã trực tiếp chỉ huy việc đúc nên pho tượng vĩ đại này. Pho tượng đó có sức thuyết phục rất lớn đối với khách tham quan, bởi lẽ: đó là người đại diện cho nghệ thuật đúc đồng của một làng nghề truyền thống – làng đúc đồng Ngũ Xã thuộc kinh thành Thăng Long xưa. Ngoài ra đền còn lưu giữ các hiện vật quý như: chiếc khánh đồng cổ, đèn đồng độc đáo….

Từ ngày giải phóng Thủ đô đến nay, Quán Thánh luôn nhận được sự quan tâm của Bộ Văn hoá Thông tin, của các cấp chính quyền và các cơ quan chuyên môn. Tháng 4 năm 1962 cùng với một số di tích có giá trị khác, Quán Thánh đã được nhà nước liệt hạng A1 cấp quốc gia. Vì vậy mọi tu sửa nhỏ trong di tích đều được sự góp ý của cơ quan chuyên môn, của các nhà nghiên cứu khoa học đủ mọi lĩnh vực. Các hiện vật có trong di tích đều được sự góp ý của cơ quan chuyên môn, của các nhà nghiên cứu khoa học đủ mọi lĩnh vực. Các hiện vật có trong di tích đều được kiểm kê định kỳ, được giám định để có phương án bảo vệ, bảo quản phù hợp để tránh mọi sự huỷ hoại của thiên nhiên nhất là đối với một di tích ở gần hồ nước nơi có độ ẩm cao.

Với kiến trúc nửa điện thờ, nửa cung điện, cùng nhiều di vật quý giá, lại ở vào một vị trí quan trọng của Thủ đô, gần với quảng trường Ba Đình, với Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, trải gần 100 năm lịch sử, Quán Thánh sẽ trường tồn mãi cùng sóng nước Tây Hồ. Di tích là niềm tự hào của Đảng bộ và nhân dân quận Ba Đình, xứng đáng là một điẻm du lịch không thể thiếu được đối với du khách trong và ngoài nước mỗi khi đến với Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến.

Phòng Văn hóa và Thông tin