Tin nổi bật

Ba Đình: Tinh hoa làng nghề đúc đồng Ngũ Xã
Ngày đăng 14/12/2019 | 13:33

Quận Ba Đình là vùng đất của kinh thành Thăng Long xưa, là Trung tâm hành chính - chính trị - quốc gia của Thủ đô Hà Nội ngày nay. Nơi đây, đã hình thành lưu giữ nhiều làng nghề nổi tiếng như: Đúc đồng Ngũ Xã, làng hoa Ngọc Hà, làng thuốc Đại Yên… Trải qua những thăng trâm của lịch sử, quá trình đô thị hóa, các làng nghề đã dần bị mai một. Hiện nay, tại quận Ba Đình ngọn lửa đốt lò của các xưởng đúc đồng Ngũ Xã giờ chỉ còn hai gia đình nghệ nhân là ông Nguyễn Văn Ứng và bà Ngô Thị Đan.

Nghề đúc đồng truyền thống của Việt Nam đã có từ bao đời nay. Thời Vua Hùng dựng nước đã có các khí vật được đúc bằng đồng như mũi tên, ngọn giáo; các linh vật như trống đồng Đông Sơn, trống đồng Ngọc Lũ… được trạm trổ những đường nét hoa văn, các biểu tượng đặc trưng của dân tộc như chim hạc rất tinh xảo. Điều này minh chứng cho kỹ thuật đúc đồng của những người thợ Việt Nam sớm đạt đến nghệ thuật tài hoa.

Vị trí địa lý

Trong nhiều thế kỷ, vùng đất Ba Đình là nơi tập trung nhiều làng nghề truyền thống nổi tiếng của kinh thành Thăng Long, như nghề dệt lĩnh hoa Yên Thái, nghề làm giấy dó Yên Thái, làng trồng hoa Ngọc Hà, Nghi Tàm và đặc biệt là nghề đúc đồng của làng Ngũ Xã. Khi kể đến các làng nghề đúc đồng nổi tiếng trên cả nước, không thể không nói đến làng đúc đồng Ngũ Xã.

Làng Ngũ Xã nằm bên hồ Trúc Bạch, thuộc thôn Ngũ Xã, tổng Thuận Thành, huyện Vĩnh Thuận, phía Tây thành Thăng Long. Khi chưa có đê Cổ Ngư (nay là đường Thanh Niên), hồ Trúc Bạch thông với Hồ Tây, tạo nên một vùng hồ nước mênh mông, bao bọc xung quanh làng Ngũ Xã, chỉ có con đường độc đạo dẫn vào làng. Chính vì vậy, có thể hình dung về địa thế làng Ngũ Xã như một bán đảo. Đây là điều kiện phù hợp để phát triển làng nghề, thuận lợi cả đường bộ lẫn đường thủy trong hoạt động vận chuyển nguyên vật liệu và trao đổi, mua bán sản phẩm.

Với diện tích tự nhiên 0,23 km2, người dân làng Ngũ Xã không làm nông nghiệp. Ngay từ khi lập làng, người dân đã coi nghề thủ công đúc đồng là nghề sản xuất chính, mang tính chuyên nghiệp. Dân cư làng Ngũ Xã trong giai đoạn này khá đồng nhất về mặt nghề nghiệp. Đại bộ phận dân cư trong làng tập trung chủ yếu phục vụ cho quá trình sản xuất, vận chuyển và tiêu thụ các sản phẩm của làng nghề.

Tinh hoa các tượng đồng Ngũ Xã

Từ xưa làng nghề Ngũ Xã nổi tiếng cả trong và ngoài thành Thăng Long nhờ kỹ thuật đúc tượng đồng, trống đồng, đồ thờ bằng đồng, chuông đồng, tranh đồng với những nét tinh hoa bậc nhất. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử những sản phẩm đúc đồng của làng Ngũ Xã trước đây và hôm nay vẫn khẳng định được sự tinh xảo, tính nghệ thuật và thể hiện được tâm hồn của những nghệ nhân của kinh thành Thăng Long xưa và nay. Nhiều tác phẩm đã được coi là kiệt tác của nghệ thuật đúc đồng Việt Nam.

Hai tác phẩm nghệ thuật nổi bật thể hiện trí tuệ, tài năng, bản sắc bí quyết và sự lao động cần mẫn, giàu sáng tạo của các nghệ nhân, thợ đúc đồng Ngũ Xã là tượng đồng đen Trấn Vũ, còn gọi là tượng Huyền Thiên Trấn Vũ đặt tại đền Quán Thánh và pho tượng Phật Di Đà được đặt tại chùa Thần Quang, ngay trên đất làng.

* Pho tượng Huyền Thiên Trấn Vũ :

Pho tượng Huyền Thiên Trấn Vũ  cao 3,9m, nặng khoảng 4 tấn, chu vi 8m, được đúc năm 1677. Người dân Hà Nội cũng như các du khách trong và ngoài nước khi đến đền Quán Thánh, được chiêm ngưỡng bức tượng đồng đen do những đôi bàn tay khéo léo, tài hoa của những nghệ nhân làng Ngũ Xã sẽ không khỏi trầm trồ thán phục trước sự tinh xảo trên từng đường nét của bức tượng. Tác phẩm này đã khẳng định vị thế to lớn của làng nghề đúc đồng Ngũ Xã đối với đất nước nói chung cũng như đời sống tâm linh của người dân đất Việt.

* Pho tượng Phật Di Đà :

Tượng Phật Di Đà được đúc liền khối bằng đồng, có chu vi chiều ngang 11,6m, cao 3,95m, khoảng cách giữa hai đầu gối 3,6m. Tượng tọa lạc trên tòa sen bằng đồng có 96 cánh, cao 1,45m. Tính cả tượng và tòa sen làm đế, pho tượng nặng 12.300kg và cao 5,4m.

Làng Ngũ Xã ngày nay

Ngày nay, làng Ngũ Xã không còn “Lửa nhóm ghen năm xã gây lò” như trong bài phú nổi tiếng Tụng Tây hồ phú của Danh nhân Thăng Long Nguyễn Huy Lượng. Làng bây giờ đã lên thành phố, nhà nối nhà san sát, không còn những bãi đất rộng để các xưởng đúc có thể đặt lò nung như xưa. Ngọn lửa đốt lò của các xưởng đúc đồng Ngũ Xã đang được giữ gìn bởi gia đình hai nghệ nhân là ông Nguyễn Văn Ứng và bà Ngô Thị Đan. Ngọn lửa đó vẫn sẽ cháy mãi, truyền từ đời này qua đời khác giúp cho nghề đúc đồng thủ công nổi tiếng của cha ông sẽ không dễ bị mai một.

*Sau đây là một số hình ảnh gian hàng sản phẩm đồng Ngũ Xã:

Phòng Văn hóa và Thông tin