Đây không chỉ là một nghị quyết mang tính định hướng, mà là một “thiết kế chiến lược” với tầm nhìn dài hạn, đặt Thủ đô vào vị thế trung tâm kiến tạo, dẫn dắt và lan tỏa. Chương trình thời sự đặc biệt với chủ đề “Nghị quyết 02-NQ/TW - Tầm nhìn và sứ mệnh của Thủ đô trong kỷ nguyên mới” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức tối 20-3 đã làm rõ nhiều nội dung cốt lõi của Nghị quyết quan trọng này.
Ngày 17-3-2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới - tiếp tục mở ra một chặng đường phát triển với tầm nhìn, tư duy và yêu cầu hoàn toàn mới. Ảnh: Phạm Hùng
Thay đổi căn bản trong tư duy phát triển
Trong dòng chảy phát triển của Thủ đô nghìn năm văn hiến, mỗi giai đoạn đều được đánh dấu bằng những quyết sách mang tính bước ngoặt. Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia đã đặt Hà Nội vào một vị thế cao hơn: Không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính, mà còn là cực tăng trưởng, hạt nhân kết nối và đầu tàu dẫn dắt phát triển.
Một trong những điểm mới nổi bật của Nghị quyết số 02-NQ/TW là cách định vị lại vai trò của Hà Nội trong tổng thể phát triển quốc gia. Không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, Thủ đô được xác định là “trung tâm kiến tạo, cực tăng trưởng, động lực vùng”, có trách nhiệm dẫn dắt và lan tỏa phát triển.
Thực tế đã đặt ra đòi hỏi mới: Hà Nội không thể tiếp tục phát triển theo mô hình truyền thống - nơi tập trung nguồn lực và tăng trưởng theo chiều rộng - mà phải chuyển sang mô hình phát triển có khả năng kiến tạo, dẫn dắt và tạo xung lực cho toàn vùng, toàn quốc.
Về vấn đề này, PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, đây là bước chuyển rất căn bản trong tư duy phát triển. Nếu trước đây Hà Nội được nhìn nhận như một “trung tâm lớn”, thì nay đã được nâng lên thành một “chủ thể kiến tạo phát triển”. Điều đó đồng nghĩa với việc Thủ đô không chỉ phát triển cho riêng mình, mà còn phải định hình mô hình phát triển, tạo động lực và dẫn dắt cho cả vùng và cả nước.
Theo ông, trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các đô thị trong khu vực, việc Hà Nội được xác định là “cực tăng trưởng” không chỉ là yêu cầu nội tại mà còn là đòi hỏi khách quan. Thủ đô phải vừa là nơi hội tụ nguồn lực, vừa là nơi khơi mở và lan tỏa nguồn lực, tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn cho nền kinh tế.
Ở góc độ xã hội và văn hóa, nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội (nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy Hà Nội), Phó Chủ tịch Hội Truyền thông số Việt Nam nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt của việc Nghị quyết xác định xây dựng và phát triển Thủ đô là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị. “Hà Nội không chỉ là một địa phương. Hà Nội là trái tim của cả nước, là biểu tượng của quốc gia. Nếu Hà Nội không phát triển tương xứng thì Việt Nam khó có thể phát triển lớn mạnh”, nhà báo Hồ Quang Lợi chia sẻ.
Định vị lại mục tiêu và không gian phát triển
Một trong những điểm nhấn xuyên suốt của Nghị quyết số 02-NQ/TW là quan điểm “lấy con người làm trung tâm”, coi chất lượng cuộc sống là thước đo cao nhất của phát triển. Điểm nhấn đặc biệt của Nghị quyết là việc bổ sung yếu tố “hạnh phúc” vào hệ mục tiêu phát triển Thủ đô. Nhà báo Hồ Quang Lợi cho rằng, việc bổ sung yếu tố “hạnh phúc” là một bước tiến rất quan trọng. Nếu trước đây chúng ta nhấn mạnh “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”, thì nay mục tiêu đã được hoàn chỉnh, hướng trực diện vào con người.
“Hạnh phúc không phải là điều gì xa vời, mà phải được cảm nhận trong cuộc sống của người dân. Đó có thể là giao thông thuận lợi, môi trường sống tốt, cơ hội học tập, việc làm, hay cơ hội được cống hiến và phát triển”, nhà báo Hồ Quang Lợi phân tích.
Cách tiếp cận này hoàn toàn phù hợp với quan điểm xuyên suốt của Đảng ta: Lấy con người làm trung tâm của phát triển.
Trong khi đó, PGS.TS Trần Đình Thiên cũng nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh phát triển hiện đại, Hà Nội phải chuyển mạnh sang mô hình phát triển bền vững, nâng cao chất lượng sống, bảo đảm mọi người dân đều được thụ hưởng thành quả phát triển. Cùng với việc định vị lại mục tiêu, thực tiễn phát triển cũng đặt ra yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển với tầm nhìn dài hạn. Một trong những nội dung mang tính đột phá là quy hoạch Hà Nội theo mô hình đa cực, đa trung tâm, gắn kết chặt chẽ với Vùng Thủ đô và các
địa phương lân cận. Trong cấu trúc đó, sông Hồng được xác định là trục phát triển trung tâm, mang tính tổng hợp về cảnh quan, sinh thái, văn hóa và kinh tế.
Mở đường cho khát vọng phát triển
Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị nhấn mạnh xác lập thể chế đặc thù, vượt trội không chỉ mang ý nghĩa riêng với Hà Nội, mà còn có tác động lan tỏa, mở đường cho đổi mới thể chế, khát vọng phát triển ở nhiều địa phương và trên phạm vi cả nước.
Bàn về “đột phá của đột phá” đối với Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, đây là vấn đề đã được Trung ương nhìn nhận rất rõ. Tổng Bí thư Tô Lâm cũng đã chỉ ra "điểm nghẽn của điểm nghẽn" chính là thể chế. Vì vậy, muốn tạo đột phá thì trước hết phải đột phá về thể chế.
Các khách mời thảo luận tại Chương trình thời sự đặc biệt “Nghị quyết 02-NQ/TW - Tầm nhìn và sứ mệnh của Thủ đô trong kỷ nguyên mới” do Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức. Ảnh: Thanh Hải
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, điểm đáng chú ý trong các định hướng hiện nay đối với Hà Nội là cách tiếp cận rất mạnh mẽ về phân cấp, phân quyền. Lần này - trong Nghị quyết số 02-NQ/TW - có thể nói chưa có văn kiện hay phát biểu nào thể hiện yêu cầu trao quyền cho địa phương mạnh mẽ như vậy. Tinh thần là phân cấp, phân quyền triệt để cho Hà Nội trong hầu hết lĩnh vực, trừ những vấn đề thuộc quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia.
PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, việc đột phá thể chế chính là “cánh cửa” mở ra không gian phát triển mới cho Thủ đô. Hà Nội đang đứng trước một sứ mệnh đặc biệt, được trao quyền để làm những việc trước đây còn bị ràng buộc. Đây là thời điểm cần tập trung trí tuệ, nguồn lực để tận dụng cơ hội và thực hiện hiệu quả nhiệm vụ mang tính bước ngoặt này.
Về vấn đề này, nhà báo Hồ Quang Lợi nhấn mạnh thêm, bên cạnh những kết quả hiện có, Hà Nội cũng cần tiếp tục trở thành nơi khơi dậy và phát huy mạnh mẽ tinh thần sáng tạo, cống hiến. Khi làm tốt điều này, Hà Nội không chỉ phát triển cho mình mà còn có thể làm gương cho cả nước. "Để làm được điều đó, một trong những điều quan trọng là phải xây dựng được cơ chế phù hợp để giải phóng tối đa năng lượng sáng tạo của con người Hà Nội, con người Thăng Long. Công cuộc xây dựng và phát triển hiện nay rất cần một cơ chế quản trị tốt để phát huy nguồn lực đó", nhà báo Hồ Quang Lợi nêu quan điểm.
Đánh giá thêm về tính khả thi trong thực hiện Nghị quyết, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, vấn đề cốt lõi là năng lực thực thi. Thành phố Hà Nội phải chuẩn bị đầy đủ năng lực để tiếp nhận và sử dụng hiệu quả quyền được trao, từ năng lực bộ máy đến năng lực của đội ngũ cán bộ. Nếu sử dụng không hiệu quả hoặc lạm dụng quyền lực thì có thể làm hỏng một chủ trương lớn, một cơ hội lớn.
Về việc vừa tăng tính chủ động cho Hà Nội, vừa bảo đảm minh bạch, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình trong quá trình thực thi cơ chế, nhà báo Hồ Quang Lợi cho rằng, cần nhìn nhận đầy đủ bản chất của việc phân quyền. Ông nhấn mạnh: “Khi chúng ta phân quyền, giao quyền, tức là đang trao niềm tin, đồng thời trao trách nhiệm giải trình. Đảng, Nhà nước và nhân dân tin tưởng rằng chủ thể được trao quyền sẽ sử dụng quyền đó để làm những việc có ích, phục vụ phát triển".
Theo nhà báo Hồ Quang Lợi, khi thực hiện phân quyền, có hai vấn đề lớn đặt ra. Trước tiên là năng lực thực thi và kiểm soát quyền lực, tránh lạm quyền. Để giải quyết vấn đề này, cần thiết lập cơ chế giám sát hiệu quả…
Để hiện thực hóa khát vọng phát triển với tầm nhìn dài hạn, Hà Nội cần hội tụ đồng bộ các điều kiện về lãnh đạo, quản trị và sự đồng thuận xã hội. PGS.TS Trần Đình Thiên và nhà báo Hồ Quang Lợi đều nhấn mạnh, thể chế đột phá và niềm tin của người dân sẽ là yếu tố quyết định thành công trong giai đoạn mới.
Theo nhà báo Hồ Quang Lợi, trước hết cần bảo đảm sự lãnh đạo hiệu quả, nâng cao năng lực và sức chiến đấu của tổ chức Đảng; đồng thời xây dựng hệ thống quản trị hiện đại, trong đó quản trị dữ liệu đóng vai trò then chốt trong bối cảnh chuyển đổi số. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là sự đoàn kết, đồng thuận xã hội, bởi mọi chủ trương nếu không nhận được sự ủng hộ của người dân sẽ khó triển khai hiệu quả.
Ông kỳ vọng Hà Nội sẽ phát triển thành đô thị hiện đại, thông minh nhưng vẫn giữ được bản sắc và tính nhân văn, nơi con người được tôn trọng và thụ hưởng môi trường sống tốt.
Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị không chỉ là định hướng phát triển, mà còn là lời hiệu triệu hành động - đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự đồng thuận của xã hội và tinh thần đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, trước hết là của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô cùng sự chung sức, đồng lòng của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta.
Với những định hướng chiến lược rõ ràng, cùng yêu cầu đổi mới toàn diện từ tư duy đến hành động, Hà Nội đang đứng trước một cơ hội lịch sử để bứt phá, khẳng định vai trò trung tâm kiến tạo và dẫn dắt phát triển.
Một Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc” không chỉ là mục tiêu của riêng Hà Nội, mà còn là biểu tượng, là động lực và là niềm tự hào của cả nước trong kỷ nguyên phát triển mới.