Văn hóa xã hội

Hướng tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội Trấn phía tây kinh thành
Ngày đăng 13/03/2009 | 00:00

Thăng Long xưa có bốn vị thần trấn giữ kinh thành ở bốn phía. Phía bắc có Huyền Thiên Trấn Vũ, được thờ ở đền Quan Thánh. Phía nam có Cao Sơn được thờ ở đình Kim Liên. Phía đông có thần Long Đỗ được thờ ở đền Bạch Mã. Còn ở phía tây có thần Linh Lang được thờ ở đền Voi Phục.

Thăng Long xưa có bốn vị thần trấn giữ kinh thành ở bốn phía. Phía bắc có Huyền Thiên Trấn Vũ, được thờ ở đền Quan Thánh. Phía nam có Cao Sơn được thờ ở đình Kim Liên. Phía đông có thần Long Đỗ được thờ ở đền Bạch Mã. Còn ở phía tây có thần Linh Lang được thờ ở đền Voi Phục.

Ngôi đền tọa lạc trên khu gò cao thuộc làng Thủ Lệ nên còn gọi là đền Thủ Lệ. Cổng đền có hai con voi quì ở lối đi vào. Tương truyền, bà hoàng phi họ Nguyễn người làng Bồng Lai (huyện Đan Phượng) đang tắm ở hồ Dâm Đàm (tức Hồ Tây) bỗng có rồng hiện ra, phun nước thơm vào mình. Về nhà bà có thai trong vòng 14 tháng, rồi sinh ra Linh Lang. Vua Lý Thánh Tông (1054 - 1072) cho bà đưa con về nuôi tại chỗ cũ của bà là trại Thủ Lệ. Lớn lên, Linh Lang khôi ngô, trên người có 28 vảy rồng và 7 hàng chấm sáng long lanh như ngọc trên ngực. Bấy giờ, quân Tống bên Trung Hoa do Triệu Tiết chỉ huy sang xâm chiến nước ta. Linh Lang xin vua ban cho một lá cờ và một thớt voi. Chàng cầm cờ, cưỡi voi xông ra trận, đánh cho quân giặc thua tan tác. Sau ngày chiến thắng, Linh Lang trở về trại Thủ Lệ, rồi mắc bệnh nặng. Nhà vua đến thăm hỏi, chàng tâu rằng mình không phải là người trần, nay đến thời hạn phải ra đi. Linh Lang hóa thành con giao long, trườn xuống hồ, biến mất. Nhà vua phong tước cho Linh Lang là đại vương và sai người sửa lại nơi ở cũ làm đền thờ chàng vào năm Chương Thánh Gia Khánh thứ bảy (1065).

Gần đây, một số nhà nghiên cứu cho rằng Linh Lang chính là hình ảnh một nhân vật lịch sử có thật, đã được thần linh hóa, đó là hoàng tử Hoàng Chân - người đã cầm quân đánh giặc Tống và hy sinh trên trận tuyến sông Cầu.

Trong trận Cầu Giấy lần thứ nhất (21/12/1873), nghĩa quân ta đã phục kích ở đền Thủ Lệ, diệt gọn một toán quân Pháp, trong đó có tên chỉ huy là Baluy. Trong trận Cầu Giấy lần thứ hai (18/5/1882), cũng tại ngôi đền này, Tôn Thất Thuyết và Lưu Vĩnh Phúc đã đóng quân, đánh tan một toán quân Pháp và giết chết hai tên quan năm của giặc là Henri Rivière và Villero. Năm 1947, từ Hà Nội, thực dân Pháp mở rộng chiến tranh, đánh lên Sơn Tây, đã đốt trụi đền Voi Phục. Từ năm 1953 đến nay, nhân dân đã đóng góp công của để xây dựng lại ngôi đền. Đầu năm 1994 dân làng Thủ Lệ đã quyên góp để đúc lại quả chuông có chiều cao 0,93m, đường kính miệng 0,7m. Thân chuông chia bốn múi, mỗi múi có hàng chữ Hán đúc nổi. Bốn chữ Hán dòng trên là "Tây trấn thượng đẳng". Đền còn có bốn đôi câu đối, câu đối ở nhà Đại Bái ghi: "Mộc biểu chi sơ nhất chính dực tán trung hưng thành/ Đông A di hậu vạn cổ phong thượng đẳng thần". (Tạm dịch là: Thời Lý buổi đầu một lần đi dẹp giặc, việc trung hương được thần phù giúp/ Thời Lê về sau muôn đời tôn phong danh hiệu thượng đẳng thần).

Đường vào đền có nhiều cây to, bóng cả, bên hồ nước Thủ Lệ, khuôn viên rộng rãi, được coi là một danh thắng của Thủ đô Hà Nội. Hằng năm, đền mở hội vào ngày lập xuân, trước đây người ta đem trâu đất đến đền làm lễ nghênh xuân. Sau lễ thần đến rước kiệu. Trai tráng đóng phu kiệu, cởi trần đóng khố bào, rước kiệu qua núi Bò gần đó. Khi qua núi họ phải bò như đi đánh trận và phải luôn giữ kiệu sao cho được thăng bằng.

Ngoài trấn phía tây kinh thành này, Hà Nội còn có một đền Voi Phục nữa ở nhà số 253 phố Thụy Khuê cũng thờ đại vương Linh Lang.

Theo báo Kinh tế Đô thị