Luật Thủ đô (sửa đổi): Tăng cường trao quyền nhưng phải nâng cấp thiết chế và kiểm soát quyền lực

HĐND thành phố Hà Nội là một “Quốc hội đô thị”

Sáng 12-4, thảo luận tại hội trường về Luật Thủ đô (sửa đổi), đại biểu Trịnh Xuân An bày tỏ thống nhất cao với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, trao quyền mạnh mẽ cho các địa phương, đặc biệt là các đô thị lớn trong thời gian tới.

Qua nghiên cứu dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), đại biểu nhận thấy một điểm đột phá nổi bật là lần đầu tiên Quốc hội dự kiến trao một khối lượng rất lớn thẩm quyền cho chính quyền Thủ đô, trong đó trung tâm là HĐND thành phố. Theo rà soát, HĐND thành phố Hà Nội được giao hơn 130 thẩm quyền, trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ quy hoạch, tài chính, đầu tư đến khoa học, công nghệ và tổ chức bộ máy. Đặc biệt, HĐND thành phố được trao quyền ban hành cơ chế đặc thù, quyết định thí điểm nhiều chính sách mới.

Đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh, với cách tiếp cận này, HĐND thành phố Hà Nội không còn là thiết chế địa phương theo mô hình truyền thống, mà đang được định vị như một “thiết chế kiến tạo chính sách” ở cấp độ cao, có thể coi là một “Quốc hội đô thị”. Đây là hướng đi đúng, phù hợp với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững, tiên phong của Thủ đô.

Tuy nhiên, đại biểu cũng lưu ý, khi quyền lực được trao lớn thì thiết chế thực thi quyền lực phải được nâng cấp tương xứng. Nếu vẫn giữ nguyên mô hình tổ chức, nhân sự và phương thức hoạt động như HĐND cấp tỉnh thông thường, trong khi khối lượng công việc mang tính “lập pháp đô thị” ngày càng lớn, sẽ khó bảo đảm chất lượng quyết định, thẩm định và giám sát, đặc biệt là kiểm soát quyền lực.

Từ đó, đại biểu Trịnh Xuân An đề xuất một số giải pháp cụ thể. Thứ nhất, cần nâng tỷ lệ đại biểu chuyên trách của HĐND thành phố để đáp ứng yêu cầu công việc. Thứ hai, tổ chức bộ máy các ban của HĐND cần linh hoạt hơn, có thể tăng số lượng ban, kể cả các ban chuyên sâu như quốc phòng, an ninh, đối ngoại để phù hợp với vai trò, vị trí của Thủ đô. Thứ ba, phải tăng cường năng lực bộ máy tham mưu, nghiên cứu, phản biện chính sách. Một cơ quan được trao quyền làm chính sách nhưng thiếu đội ngũ chuyên gia, thiếu năng lực phân tích sẽ khó thực hiện hiệu quả nhiệm vụ.

Đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ hơn, nhất là đối với các nghị quyết mang tính thí điểm, có nội dung khác với quy định hiện hành, nhằm bảo đảm vừa phát huy tính năng động, sáng tạo, vừa giữ vững tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Về nội dung cụ thể, đại biểu Trịnh Xuân An cũng đề nghị rà soát các quy định liên quan đến phát triển không gian đô thị, trong đó có không gian ngầm, không gian thấp và không gian trên cao, bảo đảm thống nhất về khái niệm, tránh chồng chéo với các quy định pháp luật hiện hành. Bên cạnh đó, cơ quan soạn thảo cần rà soát kỹ mối quan hệ giữa các điều khoản về thí điểm chính sách và thử nghiệm khoa học, công nghệ để tránh trùng lặp, bảo đảm rõ ràng, dễ thực hiện.

Đáng chú ý, đại biểu đặc biệt quan tâm đến vấn đề cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ tại Hà Nội. Cụ thể, nếu tiếp tục giữ quy định tỷ lệ đồng thuận của cư dân ở mức cao như hiện nay (70%) thì rất khó triển khai trên thực tế. Do đó, cơ quan soạn thảo cần nghiên cứu điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn để tháo gỡ điểm nghẽn kéo dài trong thời gian qua.

Cơ chế đặc thù vượt trội nhưng phải bảo đảm tính khả thi

Theo đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh), dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã thể chế hóa đầy đủ tinh thần Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng, phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới, đặc biệt là việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trên hầu hết lĩnh vực...

Góp ý cụ thể, tại Điều 4 về nguyên tắc phân quyền, đại biểu đề nghị bổ sung rõ nội dung “phân cấp đi liền với phân quyền”, đồng thời nghiên cứu hợp nhất một số khoản để bảo đảm tính mạch lạc.

Về tổ chức chính quyền, chế độ công vụ và ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu cho rằng, dự thảo Luật đã trao thêm nhiều quyền cho chính quyền Thủ đô, mở rộng quyền tự chủ, tự quyết và tự chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, cần có cơ chế tổng kết, đánh giá để có thể nhân rộng những mô hình hiệu quả ra các địa phương khác.

Đối với khoản 2 Điều 8 về ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu bày tỏ băn khoăn khi dự thảo Luật cho phép Hà Nội ban hành quy định đặc thù để hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội trong trường hợp chưa có quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ hoặc các bộ, ngành. Theo đại biểu, cần xem xét giới hạn phạm vi ở một số lĩnh vực như tổ chức bộ máy, văn hóa, y tế, giáo dục, khoa học - công nghệ nhằm bảo đảm kiểm soát.

Đại biểu cũng lưu ý, nếu không quy định rõ, có thể phát sinh tình huống doanh nghiệp và người dân phải chờ đợi xem quy định của HĐND thành phố có khác, thuận lợi hơn so với quy định của Trung ương hay không, từ đó ảnh hưởng đến tính kịp thời trong triển khai chính sách.

Về công tác quy hoạch (khoản 5 Điều 10), đại biểu cho biết, quy hoạch Thủ đô đã được phê duyệt, tuy nhiên nếu có điều chỉnh trong tương lai, cần quy định rõ việc tham vấn ý kiến các bộ, ngành, trong đó ý kiến của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an phải được tôn trọng tuyệt đối, liên quan đến bảo đảm an ninh, an toàn của trung tâm đầu não chính trị quốc gia.

Đại biểu cũng nhấn mạnh, cần tạo cơ chế để Hà Nội bảo tồn và phát huy giá trị nghìn năm văn hiến, đồng thời có chính sách chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển.

Về liên kết vùng Thủ đô, đại biểu Leo Thị Lịch (Đoàn Bắc Ninh) đánh giá cao việc dự thảo Luật đã chuyển từ tư duy theo địa giới hành chính sang phát triển trong không gian kinh tế mở, xác định rõ vai trò trung tâm lan tỏa của Hà Nội, đồng thời thiết kế các cơ chế phối hợp liên vùng về quy hoạch, hạ tầng, môi trường và dịch vụ.

Tuy nhiên, để liên kết vùng thực sự hiệu quả, đại biểu đề nghị tiếp tục làm rõ cơ chế phân chia lợi ích, trách nhiệm và xử lý vướng mắc giữa các địa phương, bảo đảm các bên đều thấy rõ lợi ích thiết thực khi tham gia.