Hoàn thiện dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) theo hướng phân cấp mạnh, kiểm soát chặt

Tham dự phiên họp, về phía thành phố Hà Nội có Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng; Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn; Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Xuân Lưu; Phó Chủ tịch HĐND thành phố Phạm Thị Thanh Mai cùng đại diện lãnh đạo các đơn vị liên quan.

Tăng cường phân cấp, phân quyền toàn diện, triệt để cho Thủ đô

Trình bày Báo cáo tóm tắt về việc tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) , Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại kỳ họp thứ nhất, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Tư pháp phối hợp với UBND thành phố Hà Nội rà soát, nghiên cứu, tiếp thu và hoàn thiện dự thảo luật một cách toàn diện.

Dự thảo cũng được chỉnh lý để bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất với hệ thống pháp luật và không trái với các cam kết, điều ước quốc tế. Các quy định được thiết kế theo hướng đặc thù, vượt trội, không trùng lặp với pháp luật hiện hành; đồng thời, phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND, UBND và Chủ tịch UBND thành phố trong ban hành và tổ chức thực hiện chính sách.

Đáng chú ý, dự thảo đã bổ sung nhiều cơ chế kiểm soát trong quá trình thực thi, như quy định HĐND thành phố định kỳ hằng năm báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc thi hành Luật; UBND thành phố tổ chức đánh giá hiệu quả các văn bản quy phạm pháp luật sau một năm thực hiện và báo cáo định kỳ, qua đó, bảo đảm kiểm soát xuyên suốt trước, trong và sau khi triển khai các cơ chế, chính sách đặc thù.

Một số nội dung quan trọng khác cũng được tiếp thu, chỉnh lý như: Quy định linh hoạt về “Vùng Thủ đô”; không áp dụng thủ tục rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, trừ trường hợp đặc biệt; quy định thời gian thí điểm cơ chế, chính sách không quá 5 năm và có cơ chế tạm dừng nếu phát sinh tác động tiêu cực vượt dự báo…

Trong lĩnh vực giáo dục, dự thảo bỏ thẩm quyền “điều chỉnh”, chỉ giữ thẩm quyền “bổ sung” chương trình giáo dục địa phương, bảo đảm thống nhất với chương trình quốc gia. Đối với lĩnh vực y tế, các quy định được làm rõ theo hướng tăng thẩm quyền của thành phố trong phê duyệt kỹ thuật chuyên sâu, đồng thời, thừa nhận có điều kiện giấy phép hành nghề do nước ngoài cấp; bổ sung cơ chế hỗ trợ chi phí khám, chữa bệnh ngoài phạm vi bảo hiểm y tế.

Liên quan đến chính sách tài chính - ngân sách, dự thảo Luật tiếp tục kế thừa các cơ chế đặc thù của Luật Thủ đô năm 2024, đồng thời bảo đảm phù hợp với Kết luận số 18-KL/TW. Đáng chú ý, quy định về ưu đãi thuế thu nhập cá nhân trong lĩnh vực khoa học - công nghệ đã được bỏ do chưa phù hợp với định hướng chung.

Về thẩm quyền quyết định cơ chế đặc thù cho các dự án đầu tư, dự thảo được chỉnh lý theo hướng giao HĐND thành phố quyết định, trên cơ sở có ý kiến của cấp có thẩm quyền và tham vấn cơ quan trung ương, thể hiện bước phân quyền mạnh mẽ cho địa phương.

Đối với một số đề xuất cụ thể, dự thảo Luật không bổ sung thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho Chủ tịch UBND thành phố, do đây là các vấn đề lớn, tác động trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp. Đồng thời, không bổ sung cơ chế riêng nhằm bảo đảm 100% học sinh vào trường công lập, cũng như không mở rộng thẩm quyền ban hành chính sách đặc thù cho các địa phương trong Vùng Thủ đô, do đã có cơ chế “mở” trong dự thảo.

Hoàn thiện dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) bảo đảm chặt chẽ, khả thi

Báo cáo tóm tắt trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản thống nhất với định hướng lớn và nhiều nội dung đã được Chính phủ tiếp thu, chỉnh lý. Các nội dung này tiếp tục cụ thể hóa các chủ trương của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 02-NQ/TW, Kết luận số 18-KL/TW, Kết luận số 93-KL/TW và Kết luận số 09-KL/TW.

Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, bảo đảm sự thống nhất giữa nội dung giải trình và quy định cụ thể trong dự thảo luật. Đáng chú ý, cần làm rõ ranh giới giữa quy định về ban hành văn bản quy phạm pháp luật và cơ chế thí điểm; đồng thời, bổ sung, thuyết minh đầy đủ các nội dung mới trong dự thảo như quy định về quỹ phát triển khoa học và công nghệ, phạm vi thử nghiệm có kiểm soát, các trường hợp không thực hiện phân cấp, ủy quyền, cũng như quy định về hiệu lực thi hành sớm.

Nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện dự thảo, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu một số nội dung trọng tâm. Trong đó, bổ sung quy định giao HĐND thành phố quyết định việc áp dụng pháp luật khi có xung đột giữa các quy định; rà soát các quy định về tổ chức bộ máy, chế độ công vụ để bảo đảm đồng bộ với pháp luật hiện hành, tránh trùng lặp, thiếu thống nhất.

Đồng thời, dự thảo Luật cần thể chế hóa rõ hơn yêu cầu tăng thẩm quyền của Chủ tịch UBND các cấp, phân định rạch ròi thẩm quyền giữa HĐND, UBND và Chủ tịch UBND; làm rõ nguyên tắc ban hành văn bản quy phạm pháp luật khi có nội dung khác với quy định của cơ quan trung ương.

Đối với cơ chế thí điểm, Thường trực Ủy ban đề nghị không quy định nội dung miễn trừ trách nhiệm pháp lý trong nghị quyết thí điểm của HĐND, mà cần đưa vào luật với quy định cụ thể, chặt chẽ, bảo đảm minh bạch và thống nhất trong thực hiện.

Liên quan đến quản lý không gian phát triển, dự thảo luật cần phân định rõ thẩm quyền giữa HĐND và UBND trong quy hoạch, khai thác không gian ngầm, không gian tầm thấp và tầm cao; đồng thời, bổ sung nguyên tắc ưu tiên, kết nối để bảo đảm tính đồng bộ.

Trong lĩnh vực giáo dục, y tế và an sinh xã hội, Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát đối tượng áp dụng chính sách, làm rõ trách nhiệm quản lý giữa Trung ương và địa phương; đánh giá kỹ tính khả thi của các cơ chế đặc thù, nhất là việc thừa nhận giấy phép hành nghề do nước ngoài cấp, bảo đảm vừa tạo thuận lợi, vừa giữ vững chất lượng chuyên môn.

Về các chính sách ưu đãi, đặc biệt trong lĩnh vực thuế, tài chính và đầu tư, Thường trực Ủy ban cho rằng dù cơ bản kế thừa quy định hiện hành, nhưng vẫn có sự khác biệt so với luật chung, có thể tác động đến nguồn thu ngân sách Trung ương. Do đó, cần báo cáo cấp có thẩm quyền để bảo đảm cơ sở chính trị trước khi trình Quốc hội thông qua.

Phân quyền mạnh cho Thủ đô nhưng bảo đảm kiểm soát quyền lực

Tại phiên họp, các đại biểu đã thảo luận, cho ý kiến vào hai báo cáo trên.

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng trân trọng cảm ơn Ủy ban Thường vụ Quốc hội và các cơ quan liên quan đã tổ chức phiên thảo luận, thẩm tra, rà soát dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua.

Đánh giá cao báo cáo của Chính phủ cũng như báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội cho biết, thành phố nghiêm túc tiếp thu các ý kiến và sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Chính phủ, đặc biệt là Bộ Tư pháp, để tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo luật.

Theo Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng, tinh thần xuyên suốt của việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này là bám sát Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho Hà Nội, với vai trò là địa phương đầu tàu, có tính dẫn dắt phát triển.

Tuy nhiên, cùng với phân cấp, thành phố đặc biệt chú trọng cơ chế kiểm soát quyền lực. Theo đó, các quy định trong dự thảo luật được thiết kế theo hướng: HĐND thành phố là cơ quan quyết định các cơ chế, chính sách lớn; UBND thành phố tổ chức triển khai thực hiện; qua đó, bảo đảm nguyên tắc phân công rõ ràng, hạn chế nguy cơ lạm dụng quyền lực.

Liên quan đến ý kiến về việc ban hành các cơ chế, chính sách khác với quy định hiện hành, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội cho biết, Nghị quyết số 02-NQ/TW cho phép Thủ đô thí điểm những nội dung mà pháp luật chưa quy định, hoặc có quy định khác. Tuy nhiên, các nội dung này đều được thiết kế trong khuôn khổ thí điểm, với thời hạn cụ thể (không quá 5 năm) và có cơ chế kiểm soát chặt chẽ, nhằm tránh việc hình thành “hai hệ thống pháp luật” trong thực tiễn.

Về các chính sách tài chính, ngân sách, đồng chí Vũ Đại Thắng cho biết thành phố đã rà soát kỹ lưỡng trên cơ sở Kết luận số 18-KL/TW và Luật Thủ đô năm 2024. Các quy định trong dự thảo cơ bản kế thừa chính sách hiện hành, bảo đảm không trái với Luật Ngân sách nhà nước và phù hợp với định hướng chung. Trong đó, quan điểm của Hà Nội là phát triển không chỉ vì riêng mình, mà với vai trò dẫn dắt, sẽ cùng chia sẻ nguồn lực, đóng góp vào mục tiêu phát triển chung của cả nước.

Đồng chí Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, thành phố sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan liên quan để tiếp thu, giải trình đầy đủ các ý kiến, hoàn thiện dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi), trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Quốc hội xem xét, thông qua thời gian tới.

Hoàn thiện dự thảo Luật với chất lượng cao nhất

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, sau thời gian làm việc khẩn trương, nghiêm túc và trách nhiệm cao, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã xem xét đầy đủ các báo cáo của Chính phủ và cơ quan thẩm tra về dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi).

Theo đó, báo cáo của Chính phủ do Bộ Tư pháp trình đã được chuẩn bị công phu, chi tiết; báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng thể hiện rõ quan điểm đối với từng nội dung của dự thảo luật. Ủy ban Thường vụ Quốc hội ghi nhận sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan soạn thảo, cơ quan thẩm tra và chính quyền thành phố Hà Nội trong việc tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo.

Để tiếp tục nâng cao chất lượng dự thảo, tạo sự đồng thuận cao khi Quốc hội biểu quyết và thuận lợi trong tổ chức thực hiện, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo, trực tiếp là Bộ Tư pháp, phối hợp chặt chẽ với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội và thành phố Hà Nội tiếp tục rà soát, nghiên cứu, tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng.

Trong đó, cần bổ sung nội dung giải trình đầy đủ, thuyết phục hơn, đồng thời, bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ giữa nội dung giải trình trong báo cáo với các quy định cụ thể đã được chỉnh lý trong dự thảo luật. Dự thảo phải thể chế hóa đầy đủ các nghị quyết, kết luận của Đảng, như Nghị quyết số 02-NQ/TW, Kết luận số 18-KL/TW, Kết luận số 93-KL/TW và Kết luận số 09-KL/TW.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, dự thảo luật cần được hoàn thiện theo hướng xây dựng các cơ chế, chính sách nổi trội, đặc thù, nhưng phải rõ ràng, minh bạch, khả thi, dễ thực hiện, tránh phát sinh vướng mắc trong quá trình triển khai.

Về một số nội dung lớn đã được nêu trong báo cáo thẩm tra và giải trình, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện trên tinh thần thống nhất cao, bảo đảm tính chặt chẽ về kỹ thuật lập pháp và sự đồng thuận của đại biểu Quốc hội.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định giao Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp phối hợp xây dựng báo cáo trình cấp có thẩm quyền theo đúng quy định, bảo đảm cơ sở chính trị trước khi Quốc hội xem xét, thông qua. Đồng chí yêu cầu các cơ quan khẩn trương hoàn thiện dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) với chất lượng cao nhất, trình Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp này vào tuần sau.